Mungkala.com

การศึกษาแพทย์จีน-ฝังเข็มในสหรัฐอเมริกา

เคยมีคำถามอยู่ว่าแพทย์จีน-ฝังเข็ม ได้รับการยอมรับในประเทศตะวันตก โดยเฉพาะสหรัฐอเมริกาและประเทศในยุโรปมากน้อยเพียงใด  จากบทรายงานของ รศ.หยางปิง แห่งสถาบันฝังเข็มนิวอิงแลนด์ สหรัฐอเมริกา ได้ทำให้ทราบว่าการศึกษาแพทย์จีน-ฝังเข็มในประเทศสหรัฐอเมริกาได้เริ่มต้นมาตั้งแต่เมื่อ 38 ปีก่อน  และได้มีการพัฒนาอย่างเป็นระบบ และมีมาตรฐานสูงขึ้นตามลำดับ   โดยนักศึกษาแพทย์จีน-ฝังเข็มที่สถาบันนิวอิงแลนด์จะต้องสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีมาก่อน   การศึกษาจัดเป็นหลักสูตรปริญญาโทใช้เวลาเรียน 3 ปี  เมื่อสำเร็จแล้ว จึงจะมีคุณสมบัติสอบใบประกอบโรคศิลปะแพทย์แผนจีน-ฝังเข็ม ซึ่งได้รับการรับรองจากกระทรวงศึกษาฯ ของสหรัฐอเมริกา  และสามารถประกอบวิชาชีพในสหรัฐและประเทศตะวันตก

 

การเปิดการศึกษาทางด้านการแพทย์จีนในประเทศสหรัฐอเมริกาเริ่มขึ้นหลังจากปีพ.ศ. 2515   อันเป็นปีที่ประธานาธิบดีนิกสันเยือนประเทศจีนเป็นครั้งแรกในประวัติศาสตร์    โดยได้มีการก่อตั้งสถาบันฝังเข็มแห่งนิวอิงแลนด์  New England School of Acupuncture  ขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2518   ซึ่งเป็นสถาบันแพทย์จีนแห่งแรกที่มีอายุยาวนานที่สุดในสหรัฐอเมริกา  สถาบันแห่งนี้มีชื่อย่อว่า NESA 

  1. 1.       ประวัติการก่อตั้งสถาบันฯ

สถาบันแห่งนี้ก่อตั้งขึ้นโดยดอกเตอร์ James Tin You So  (ซูเทียนโย่ว) ซึ่งเป็นชาวอเมริกันเชื้อสายจีน  เกิดที่กวางตุ้งเมื่อปี ค.ศ. 2454     ก่อนที่ท่านจะมาเปิดการสอนในอเมริกาเมื่อปี 2518 นั้น ท่านได้ประกอบวิชาชีพแพทย์ในฮ่องกงและฟิลิปปินส์   หลังจากมาอยู่อเมริกาแล้วด้วยความช่วยเหลือจากบรรดาลูกศิษย์ทำให้ท่านสามารถเอาชนะอุปสรรคต่างๆ  และก่อตั้งเป็นสถาบัน NESA ได้ในที่สุด     ท่านได้จัดทำตำราเกี่ยวกับการฝังเข็มเป็นภาษาอังกฤษขึ้น   ซึ่งนับเป็นตำราแพทย์จีนเล่มแรกของประเทศสหรัฐอเมริกา     ดอกเตอร์ซูในเสียชีวิตในปี พ.ศ. 2544  ด้วยวัย 90 ปี   ท่านได้รับการยกย่องว่าเป็นบิดาแห่งการศึกษาแพทย์จีนในสหรัฐอเมริกา   ปัจจุบันมีลูกศิษย์ลูกหาของท่านจำนวนมากที่ทำงานด้านการแพทย์แผนจีนในประเทศตะวันตกอย่างเข้มแข็ง

  1. 2. อาจารย์และนักศึกษาของสถาบัน NESA

หลักสูตรของสถาบัน NESA   เป็นหลักสูตรปริญญาโทใช้เวลาเรียน 3 ปี   ผู้เข้าศึกษาจะต้องมีคุณสมบัติจบปริญญาตรีมาก่อน   เมื่อผ่านการศึกษาตามหลักสูตร 3 ปีแล้วก็จะต้องสอบ  เมื่อสอบผ่านแล้วจึงจะได้รับวุฒิปริญญาโทซึ่งได้รับการรับรองจากกระทรวงศึกษาธิการของสหรัฐอเมริกา  

สถิติข้อมูลของนักศึกษาของสถาบัน NESA มีดังต่อไปนี้

ปี พ.ศ. 2550   มีนักศึกษา 62 คน เป็นหญิง 52 คน ชาย 10 คน  อายุเฉลี่ย 33 ปี  ในจำนวนนี้มี 14 คนที่สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโทมาก่อน

ปี พ.ศ. 2551  มีนักศึกษา 52 คน  เป็นหญิง 36 คน  ชาย 16 คน  อายุเฉลี่ย 32 ปี  ในจำนวนนี้มี 12 คนที่สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาโทมาก่อน    และ 5 คนมีดีกรีระดับดอกเตอร์หรือเป็นดอกเตอร์ทางการแพทย์

ปี พ.ศ. 2552   มีนักศึกษา 73 คน  เป็นหญิง 50 คน ชาย 23 คน  อายุเฉลี่ย 34 ปี 

ปี พ.ศ. 2553    มีนักศึกษา  67 คน  เป็นหญิง 54 คน  ชาย 13 คน  อายุเฉลี่ย 33 ปี  เป็นชาวผิวขาว 49 คน  ชาวเอเชีย 13 คน  คนผิวดำ 2 คน และสเปน 3 คน  

ภูมิหลังนักศึกษาในสถาบันฯ  มีที่มาหลากหลายมาก  มีทั้งที่ผู้ที่สำเร็จการศึกษาทางชีววิทยา  เภสัชศาสตร์ สังคมศาสตร์ ฯลฯ    ในด้านประสบการณ์การทำงานก็มีหลากหลายอาชีพ ทั้งพยาบาล  อาจารย์ เภสัชกร เป็นต้น

คุณสมบัติของอาจารย์ที่สอนในสถาบัน NESA  ก็มีเงื่อนไขสูงมาก   อาจารย์ผู้สอนจะต้องมีใบอนุญาตในการประกอบวิชาชีพแพทย์แผนจีนจึงได้รับการบรรจุให้เป็นอาจารย์ผู้สอนหรืออาจารย์ที่นำฝึกการปฏิบัติทางคลินิก   อาจารย์ส่วนใหญ่จะทำงานในคลินิกส่วนตัวและจัดเวลามาบรรยายหรือนำการฝึกปฏิบัติให้กับสถาบันฯ   ในปัจจุบันสถาบันฯ มีอาจารย์ 70 กว่าท่าน   ในจำนวนนี้เป็นอาจารย์ที่มาจากประเทศจีน 10 ท่าน    ประวัติของอาจารย์แต่ละท่านสามารถเปิดดูได้ที่เว็บไซต์  www.nesa.edu 

 

  1. 3.       การจัดการศึกษาของสถาบันฯ

การจัดการศึกษาของทางสถาบันฯ  มีหลักสูตรให้นักศึกษาเลือกศึกษาได้หลายหลักสูตร  แต่นักศึกษาทุกคนจะต้องผ่านการศึกษาหลักสูตรแกนกลาง (core curriculum)    ซึ่งประกอบด้วยวิชาฝังเข็มของจีน   ชีววิทยา  วิชาโภชนาวิทยา  ระเบียบวิธีวิจัยของทางตะวันตก     จากนั้นนักศึกษาจึงจะสามารถเลือกศึกษาวิชาเฉพาะทาง(track) ซึ่งมีอยู่ 5 หลักสูตรได้ตามความต้องการ  หลักสูตรทั้ง 5 ประกอบด้วย  หลักสูตรฝังเข็มของจีน   หลักสูตรฝังเข็มของญี่ปุ่น  ยาจีน  ยาจีนและการฝังเข็มของญี่ปุ่น  การระงับความเจ็บปวด(โครงการร่วมกับสถาบันแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยทัฟส์ Tufts University, School of Medicine)   นอกจากนั้นยังมีหลักสูตรเสริมอื่นๆ เพื่อสนองให้กับนักศึกษาที่ต้องการเรียนทางด้านนั้นๆ 

3.1 หลักสูตรปริญญาโท    มีสองหลักสูตรได้แก่ปริญญาโทฝังเข็มและปริญญาโทแพทย์แผนจีน

      (1)   หลักสูตรปริญญาโทฝังเข็ม (Master of Acupuncture, MAC)  ประกอบด้วย หลักสูตรการฝังเข็มจีน     หลักสูตรการฝังเข็มจีน+ญี่ปุ่น   หลักสูตรฝังเข็มจีน+การระงับความเจ็บปวด   หลักสูตรฝังเข็มจีน+ฝังเข็มญี่ปุ่น+การระงับความเจ็บปวด   เมื่อนักศึกษาสำเร็จการศึกษาหลักสูตรใดหลักสูตรหนึ่งก็จะได้รับวุฒิปริญญาโท

      (2)   หลักสูตรปริญญาโทแพทย์แผนจีน  (Master of Acupuncture Studies, MAOM )  ประกอบด้วยหลักสูตรฝังเข็มจีน+เภสัชวิทยายาจีน    หลักสูตรฝังเข็มจีน+เภสัชวิทยายาจีน+การระงับความเจ็บปวด    หลักสูตรฝังเข็มจีน+ฝังเข็มญี่ปุ่น+เภสัชวิทยายาจีน    หลักสูตรฝังเข็มจีน+ฝังเข็มญี่ปุ่น+เภสัชวิทยายาจีน+การระงับความเจ็บปวด    เมื่อนักศึกษาจบหลักสูตรใดหลักสูตรหนึ่งก็จะได้รับวุฒิปริญญาโท

3.2  หลักสูตรเฉพาะทาง   ได้แก่

       (1) หลักสูตรเฉพาะทางการฝังเข็มจีน (Chinese Acupuncture Studies, CAS)  หลักสูตรฝังเข็มจีนเป็นหลักสูตรแกนกลาง  ซึ่งนักศึกษาทุกคนจะต้องเข้าเรียนหลักสูตรนี้เป็นหลักสูตรพื้นฐาน   การเรียนหลักสูตรนี้จะดำเนินตามหลักสูตรของประเทศจีน ได้แก่ ทฤษฎีแพทย์แผนจีนพื้นฐาน  จุดและบทบาทของจุดที่ใช้ในการฝังเข็ม  การวินิจฉัยและรักษาด้วยการแพทย์แผนจีน เป็นต้น

        (2)  หลักสูตรเฉพาะทางการฝังเข็มญี่ปุ่น   (Japanese Acupuncture Studise, JAS)  หลักสูตรนี้ประกอบด้วยวิชาฝังเข็มจีนพื้นฐาน  และวิชาฝังเข็มญี่ปุ่น 5 สาขา    วิชาการฝังเข็มญี่ปุ่นเป็นวิชาที่พัฒนาดัดแปลงขึ้นมาจากเทคนิคการฝังเข็มแบบดั้งเดิมของประเทศจีน   โดยมีเอกลักษณ์อยู่ที่การใช้เข็มเล็กบาง  การแทงตื้น  กระตุ้นเบาและไม่ค่อยเจ็บ  เน้นการตรวจด้วยวิธีสัมผัส (触诊)และการตรวจที่ท้อง (腹诊) และการรักษาด้วยวิธีปรับสมดุลร่างกาย   นักศึกษาที่เรียนเต็มเวลาจะต้องใช้เวลาอย่างน้อย 33 เดือนในการเรียนวิชาเฉพาะนี้   เมื่อสำเร็จแล้วจะได้รับวุฒิบัตรฝังเข็ม

        (3)  หลักสูตรเฉพาะทางยาจีน  (Chinese Herbal Medicine)  เนื้อหาวิชาประกอบด้วยวิชายาจีน  เภสัชตำรับยาจีน  อายุรกรรมภายในแพทย์จีน  นรีเวชแพทย์จีน ฯลฯ    ตำราที่ใช้อ้างอิงตามตำราของมหาวิทยาลัยแพทย์จีนในประเทศจีน   การเรียนวิชาอายุรกรรมภายในประกอบด้วยโรคที่พบบ่อย  โรคที่เกิดขึ้นบ่อย  และเนื้อหาวิชานรีเวช กุมารเวช  อายุรกรรมภายนอกส่วนหนึ่ง  ซึ่งในปีที่ 3 จะต้องผ่านการฝึกภาคปฏิบัติเป็นเวลา 1 ปีเต็ม  โดยนักศึกษาจะต้องฝึกการใช้ยาจีนและฝังเข็มในการรักษาโรคภายใต้การควบคุมดูแลของอาจารย์   นักศึกษาที่เรียนเต็มเวลาจะต้องใช้เวลาไม่น้อยกว่า 3 ปีจึงจะสำเร็จการศึกษา  และได้รับปริญญาโทแพทย์จีน

(4) หลักสูตรเฉพาะทางการฝังเข็มญี่ปุ่นร่วมกับยาจีน (dual track, JAS + CHM)   เป็นหลักสูตรควบสองหลักสูตร  ผู้เรียนเต็มเวลาจะต้องใช้เวลาอย่างน้อย 3 ปี จึงจะสำเร็จหลักสูตรและได้รับปริญญาโทแพทย์จีน

(5)  หลักสูตรเฉพาะทางการระงับความเจ็บปวด  (Pain Management Tract)  เป็นหลักสูตรที่ทำร่วมกับมหาวิทยาลัยทัฟส์  นักศึกษาจะเรียนที่สถาบันฯ และเรียนที่มหาวิทยาลัยทัฟส์ในการศึกษาความรู้เกี่ยวกับความเจ็บปวด  การวิจัยและระเบียบปฏิบัติของกระทรวงสาธารณสุขเกี่ยวกับกลุ่มอาการเจ็บปวด   ระยะเวลาในศึกษาเป็นเวลารวมทั้งสิ้น 4 ปี  มีสำเร็จแล้วจะได้รับปริญญาโทของทั้งสองมหาวิทยาลัย

3.3 ตำราเรียน 

      ตำราเรียนที่ใช้ในการเรียนการสอนของแต่ละสาขาวิชาจะมีอาจารย์ประจำวิชา หัวหน้าฝ่ายวิชาการ  หัวหน้าของแต่ละแผนกมาปรึกษาหารือและกำหนดร่วมกัน    ตัวอย่างเช่น ตำราของหลักสูตรเฉพาะทางยาจีน ได้กำหนดใช้ตำราสองเล่มที่ Dr.Daniel Bensky เป็นผู้เรียบเรียง     วิชาอายุรกรรมภายในใช้ตำรา “คู่มืออายุรกรรมคลินิก” ของออสเตรเลียที่มี Will Maclean เป็นบรรณาธิการ    ส่วนตำราอื่นๆ ค่อนข้างเปิดกว้าง   อาจารย์หลายท่านมีการจัดทำเอกสารการบรรยายให้แก่นักศึกษาของตนเพื่อช่วยในการศึกษา    อีกทั้งในหลายปีมานี้ได้มีแพทย์จีนในสหรัฐอเมริกาได้เขียนหนังสือเกี่ยวกับศาสตร์การแพทย์แผนจีนออกมาหลายเล่ม   ทำให้มีตำราเลือกใช้มากมาย

             สำหรับตำราเรียนจากประเทศจีนนักศึกษาอเมริกาโดยทั่วไปไม่ชอบใช้  แม้หลายปีมานี้สำนักพิมพ์เหรินหมิน ในประเทศจีนได้จัดแปลและพิมพ์ตำราแพทย์จีนฉบับภาษาอังกฤษขึ้นจำนวนมาก   อาจารย์หลายท่านในสถาบัน NESA  ก็มีความร่วมมือกับสำนักพิมพ์แห่งนี้มายาวนานและเป็นผู้ช่วยแปลตำราภาษาจีนมาเป็นภาษาอังกฤษ    แต่เป็นที่น่าเสียดายที่หนังสือตำราที่แปลมาจากภาษาจีนโดยตรงกลับไม่ได้รับความนิยมในหมู่นักศึกษาชาวอเมริกัน

 

3.4     การสอบและการศึกษาต่อเนื่อง

ในสถาบันฯ โดยทั่วไปจะมีการจัดสอบกลางเทอมและปลายเทอมสองครั้ง   แต่ระหว่างการเรียนก็ยังมีการสอบย่อยอีกหลายครั้ง    หากสอบไม่ผ่านก็จะต้องทำการสอบซ่อม  หากสอบซ่อมไม่ผ่านก็จะต้องเรียนวิชานั้นซ้ำชั้น  หลังจากสำเร็จการศึกษาปีที่ 1 และปีที่ 2  นักศึกษายังจะต้องทำการสอบประมวลวิชาฝังเข็มและยาจีน   เมื่อสอบผ่านแล้วจึงจะสามารถเลื่อนชั้นและเข้าสู่การฝึกปฏิบัติทางคลินิกได้    หากสอบไม่ผ่านก็จะต้องเรียนซ้ำชั้น  นอกจากนั้นหลังจากที่สำเร็จการศึกษาจากสถาบัน NESA แล้ว  บัณฑิตยังจะต้องเข้าสอบคุณวุฒิแพทย์แผนจีน ซึ่งเป็นการสอบรวมทั่วประเทศสหรัฐอเมริกา   เมื่อสอบผ่านแล้วจึงจะได้รับใบอนุญาตประกอบโรคศิลปะ  บัณฑิตจากสถาบัน NESA  ส่วนใหญ่สามารถสอบผ่านได้ใบอนุญาตการประกอบโรคศิลปะ   อีกทั้งการสอบประมวลวิชาของสถาบัน NESA เองก็ได้รับการประเมินจากนักศึกษาว่าได้ช่วยเตรียมนักศึกษาสำหรับการสอบทั่วประเทศได้เป็นอย่างดี

หลังจากสำเร็จการศึกษาแล้ว   ในแต่ละปีผู้ประกอบวิชาชีพฝังเข็มในสหรัฐอเมริกาจะต้องเข้ารับการศึกษาต่อเนื่องตามเวลาที่กำหนด   สถาบัน NESA  เองก็ได้จัดการศึกษาต่อเนื่องไว้หลายสาขาวิชา   ซึ่งจะมีการเชิญอาจารย์แพทย์จีนที่อยู่ในสหรัฐอเมริกาหรือในยุโรปมาทำการบรรยายและแลกเปลี่ยนทางวิชาการ    นักศึกษาตั้งแต่ชั้นปีที่ 2  สามารถเลือกเข้าฟังการบรรยายในหัวข้อต่างๆ ได้อย่างเสรี   แม้ว่าการศึกษาต่อเนื่องนี้จะไม่ได้จัดเป็นเนื้อหาของหลักสูตรการเรียนปริญญาโท    แต่ถือว่าเป็นการเปิดหูเปิดตานักศึกษาให้กว้างไกลยิ่งขึ้น

 

  1. รายละเอียดเนื้อหาหลักสูตรของสถาบัน NESA 

NESA  แบ่งการเรียนออกเป็น 3 เทอม   โดยเริ่มจากเทอมฤดูใบไม้ร่วง  เทอมในฤดูใบไม้ร่วงและฤดูใบไม้ผลิใช้เวลา 15 สัปดาห์   เทอมฤดูร้อนใช้เวลา 12 สัปดาห์    รวมเป็นเวลาเรียนทั้งสิ้น 42 สัปดาห์ในแต่ละปี    จากนี้ขอแนะนำรายละเอียดในหลักสูตรของนักศึกษาปริญญาโทเป็นตัวอย่างดังต่อไปนี้

4.1 หลักสูตรเตรียมความพร้อม (180 ชั่วโมง)

กายวิภาคศาสตร์ 45 ชั่วโมง  สรีรศาสตร์ 45 ชั่วโมง   นักศึกษาที่จะเข้าเรียนจะต้องผ่านการเตรียมความพร้อมในสองวิชานี้จึงจะเข้าเรียนได้

วิชาอื่นๆ ได้แก่  ชีววิทยาพื้นฐาน 45 ชั่วโมง  จิตวิทยาพื้นฐาน 45 ชั่วโมง  เคมีพื้นฐาน 45 ชั่วโมง  เคมีอินทรีย์ 45 ชั่วโมง  เคมีชีวะ 45 ชั่วโมง  จุลชีววิทยา 45 ชั่วโมง  ฟิสิคส์พื้นฐาน 45 ชั่วโมง    ซึ่งก่อนจะเข้าศึกษา  นักศึกษาจะต้องผ่านการเรียนอย่างน้อย 2 วิชา ใน 7 วิชานี้

4.2  หลักสูตรปี 1

(1) เทอมฤดูใบไม้ร่วง

     - ทฤษฎีแพทย์จีนพื้นฐาน 1   60 ชั่วโมง

     - Transition Career Management Lab 1   7.5 ชั่วโมง

     -  จุดฝังเข็ม 1  (Point Location 1)  37.5  ชั่วโมง

     -  วิธีการฝังเข็ม 1   37.5 ชั่วโมง

     -  สรีระของกายวิภาคและโครงสร้างร่างกาย (Living Anatomy and Structural Analysis ) 45    ชั่วโมง

     -  ประวัติศาสตร์และรากฐานทางวัฒนธรรมที่ก่อรูปขึ้นเป็นการแพทย์แผนจีน  30 ชั่วโมง

     -  ชี่กงและไท่เก๊ก  30 ชั่วโมง

     -  การออกปฏิบัติติดตามอาจารย์ 1  (Clinical Assistantship 1) 30 ชั่วโมง

        รวมทั้งสิ้น  277.5 ชั่วโมง

(2) เทอมฤดูใบไม้ผลิ

     -  ทฤษฎีแพทย์จีนพื้นฐาน 2   60 ชั่วโมง   

     -  จุดฝังเข็ม 2  (Point Location 2)  37.5  ชั่วโมง

     -  วิธีการฝังเข็ม 1   37.5 ชั่วโมง

     -  วิธีการตรวจวินิจฉัยโรคของแพทย์จีน 30 ชั่วโมง

     - ยาจีนเบื้องต้น 30 ชั่วโมง     

     -  การออกปฏิบัติติดตามอาจารย์ 2  (Clinical Assistantship 2) 30 ชั่วโมง

        รวมทั้งสิ้น  255 ชั่วโมง

(3) เทอมฤดูร้อน

     -   ยาจีน 1    60 ชั่วโมง

     -   สมุฏฐานโรคและพยาธิวิทยาแพทย์จีน 1    30 ชั่วโมง

     -   สรรพคุณและการรักษาของจุดฝังเข็ม 1    30 ชั่วโมง

     -   ทักษะแพทย์จีนทางคลินิก (Clinical Skills to TCM) 30 ชั่วโมง

     -    Microsystems of Acupuncture Treatment (微针系统) 30 ชั่วโมง

     -   การออกปฏิบัติติดตามอาจารย์ 3   30 ชั่วโมง

     -   การฝึกปฏิบัติโดยติดตามอาจารย์ในห้องยา 15 ชั่วโมง

     -   การสอบประมวลวิชาแกนกลางในชั้นปีที่ 1

         รวมทั้งสิ้น 225 ชั่วโมง

4.3 หลักสูตรปี 2

        (1) เทอมฤดูใบไม้ร่วง

     -   ยาจีน 2    60 ชั่วโมง

     -   สมุฏฐานโรคและพยาธิวิทยาแพทย์จีน 2    30 ชั่วโมง

     -   สรรพคุณและการรักษาของจุดฝังเข็ม 2    30 ชั่วโมง

     -   ปฏิบัติติดตามอาจารย์ในการแพทย์แผนจีนพื้นฐาน  15 ชั่วโมง

     -   ฝังเข็มรมยาทางคลินิกของจีน 1   37.5 ชั่วโมง

     -   พยาธิสรีรวิทยาและเภสัชวิทยาแผนปัจจุบัน 1    30 ชั่วโมง

     -   งานวิจัย (Research) 45 ชั่วโมง

     -   การฝึกปฏิบัติโดยติดตามอาจารย์ 4   45 ชั่วโมง

        (2) เทอมฤดูใบไม้ผลิ

              -   เภสัชตำรับยาจีน 1    60 ชั่วโมง

              -   สมุฏฐานโรคและพยาธิวิทยาแพทย์จีน 3   30 ชั่วโมง

              -   ฝังเข็มและรมยาทางคลินิกของจีน 2     37.5 ชั่วโมง

              -   หลักทั่วไปในการปฐมพยาบาล (CPR and Basic First Aid) 7.5 ชั่วโมง

              -   สรีรวิทยาและเภสัชวิทยาแผนปัจจุบัน 2  37.5 ชั่วโมง

              -   การนวดแผนตะวันออก  30 ชั่วโมง

              -   การฝังเข็มทางแผนกกระดูก  30 ชั่วโมง

              -   การฝึกปฏิบัติโดยติดตามอาจารย์ 5  45 ชั่วโมง

              -   การสอบประมวลความรู้ 

                  รวม 277.5 ชั่วโมง

        (3) เทอมฤดูร้อน

              -   เภสัชวิทยายาจีน 2   60 ชั่วโมง

              -   ยาจีนสำเร็จรูป  (CHM Patent Medicine) 30 ชั่วโมง

              -   พยาธิวิทยาและเภสัชวิทยาแผนปัจจุบัน 3  30 ชั่วโมง

              -   การฝึกปฏิบัติทางคลินิก  1,2 (Clinical internship) 120 ชั่วโมง

              -   จิตวิทยาทางคลินิก  45 ชั่วโมง

                   รวม 285 ชั่วโมง

4.4  หลักสูตรปี 3

        (1) เทอมฤดูใบไม้ร่วง

              -    อายุรกรรมแพทย์จีน 1   60 ชั่วโมง

              -   ตำรับยาจีนทางคลินิก  37.5 ชั่วโมง

              -   การฝึกปฏิบัติทางคลินิก 3,4,5  รวม 225 ชั่วโมง

              -   การอภิปรายกรณีศึกษาคนไข้ทางคลินิก 1   30 ชั่วโมง

              -   สรีรวิทยาและเภสัชวิทยาแผนปัจจุบัน 4   37.5 ชั่วโมง

              -   โภชนาบำบัดแผนจีน  15 ชั่วโมง

              -   โภชนาบำบัดแผนตะวันตก  15 ชั่วโมง

              -   การสอบประมวลความรู้ยาจีนและเภสัชตำรับ

                  รวม 420 ชั่วโมง

        (2) เทอมฤดูใบไม้ผลิ

              -   อายุรกรรมแพทย์จีน 2   60 ชั่วโมง

              -   การฝึกปฏิบัติทางคลินิก 6,7,8  รวม 225 ชั่วโมง

              -   การอภิปรายกรณีศึกษาคนไข้ทางคลินิก 2   30 ชั่วโมง

              -   การบริหารจัดการคลินิกแพทย์จีน  45 ชั่วโมง

              -   ศึกษาคัมภีร์โบราณโดยสังเขป  30 ชั่วโมง

              -   วิชาเลือก 1    30 ชั่วโมง

                  รวม  420 ชั่วโมง

        (3) เทอมฤดูร้อน

              -   เภสัชวิทยายาจีนคลินิก  30 ชั่วโมง

              -   การฝึกปฏิบัติทางคลินิก 9,10  รวม 150 ชั่วโมง

              -   วิชาเลือก 30 ชั่วโมง

                   รวม 210 ชั่วโมง

        รวมเวลาในการศึกษาทั้ง 3 ปี  3052.5  ชั่วโมง  เป็นชั่วโมงปฏิบัติ  720 ชั่วโมง